TSUE 12 listopada 2026 r. orzekł, iż Polska nie może automatycznie zawieszać 90-dniowego terminu na rozpatrywanie kompletnych wniosków cudzoziemców o pobyt w celu studiów ani odbierać im skargi na bezczynność urzędu. Wyjątek stanowi rzeczywista siła wyższa. Teraz WSA w Gliwicach oceni, czy masowy napływ uchodźców ją uzasadniał.
TSUE wyznaczył granice wyjątku
Wyrok zapadł 12 listopada 2026 r. w sprawie C-254/25, A.A. przeciwko Wojewodzie Śląskiemu. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej uznał, iż wynikający z dyrektywy unijnej termin 90 dni na rozpatrzenie kompletnego wniosku o zezwolenie na pobyt w celu studiów jest wiążący. Jego zawieszenie może być dopuszczalne wyłącznie w razie siły wyższej, czyli nadzwyczajnych i nieprzewidywalnych okoliczności, których skutków nie dało się uniknąć mimo należytej staranności.
Sprawa nie dotyczyła obywatela Ukrainy, ale obywatela państwa trzeciego, który 17 kwietnia 2024 r. złożył wniosek o pobyt czasowy w celu odbywania studiów w Polsce. Po braku decyzji skierował 25 października ponaglenie, a 22 listopada 2024 r. zaskarżył bezczynność wojewody do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Domagał się wydania rozstrzygnięcia w ciągu 14 dni oraz rekompensaty albo grzywny dla urzędu.
Specustawa wyłączyła kontrolę bezczynności
Polski art. 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy wstrzymywał bieg terminów w sprawach pobytowych prowadzonych przez wojewodów. W wersji badanej przez TSUE okres ten przedłużono do 30 września 2025 r. Przepis wyłączał też stosowanie regulacji o bezczynności i przewlekłości, a sąd nie mógł na tej podstawie ukarać urzędu grzywną ani przyznać skarżącemu sumy pieniężnej.
TSUE podkreślił w wyroku, iż masowy napływ wysiedleńców z Ukrainy po rosyjskiej agresji mógł początkowo stanowić siłę wyższą. Polska musi jednak wykazać, iż wykorzystała wszelkie dostępne środki do usunięcia trudności, a wyjątek utrzymywała tylko tak długo, jak było to konieczne. Sąd wskazał też na mniej ogólne rozwiązania, między innymi nadawanie priorytetu określonym sprawom i selektywne dostosowanie terminów.
Ostateczna ocena należy do sądu w Gliwicach
TSUE nie unieważnił sam polskiego przepisu i nie rozstrzygnął skargi cudzoziemca. Dał WSA w Gliwicach wiążącą wykładnię prawa unijnego. To ten sąd ma teraz zbadać, czy po pierwszym okresie wojny przez cały czas istniała rzeczywista siła wyższa. Trybunał zaznaczył przy tym, iż po 31 grudnia 2022 r. dalszego napływu wysiedleńców nie można było już co do zasady traktować jako nieprzewidywalnego. Nie dopatrzył się również wykazania, iż przedłużenie osłony dla urzędów aż do 30 września 2025 r. odpowiadało wymaganej staranności.
Ten wyrok nie daje cudzoziemcom automatycznego prawa pobytu i nie odbiera Polsce kompetencji do sprawdzania każdego wniosku. Państwo ma obowiązek kontrolować, kto wjeżdża i na jakiej podstawie pozostaje na jego terytorium. Kontrola legalności pobytu wymaga jednak sprawnych instytucji, terminowych decyzji i możliwości zaskarżenia urzędniczej bezczynności. Wieloletnie zamrożenie terminów porządku nie buduje. Przeciwnie, tworzy zaległości i zaciera odpowiedzialność.
Stawka dla Polski jest konkretna. Suwerenna polityka migracyjna nie polega na pozostawianiu tysięcy spraw bez rozstrzygnięcia, ale na szybkim oddzielaniu osób spełniających warunki od tych, które ich nie spełniają. Rząd i wojewodowie muszą mieć kadry oraz procedury zdolne do działania także pod presją. Inaczej koszt niewydolności ponoszą podatnicy, uczciwi wnioskodawcy i bezpieczeństwo państwa.
Źródło: wyrok TSUE z 12 listopada 2026 r., C-254/25 oraz WP Wiadomości
Źródło: WP Wiadomości
