Jeszcze niedawno zapewniano nas, iż Polaków i Ukraińców połączyła przyjaźń, której nie sposób zerwać. Miała ona stanowić fundament nowego porządku politycznego w naszej części Europy. Tymczasem kolejne badania opinii publicznej pokazują, iż społeczne nastroje po obu stronach granicy wyraźnie się zmieniają. Polacy coraz bardziej sceptycznie odnoszą się do Ukraińców, a Ukraińcy coraz większym dystansem traktują Polaków. Co szczególnie interesujące, nie jest to wniosek wyłącznie polskich obserwatorów. Alarmujące dane publikują także ukraińskie ośrodki socjologiczne i tamtejsze media.
Zaledwie dwa procent przyjaźni
13 października ukraińska agencja UNIAN opublikowała artykuł Łesi Łeszczenko zatytułowany „Лише 2% громадян вважають відносини України та Польщі цілком дружніми” („Tylko 2% obywateli uważa stosunki Ukrainy i Polski za całkowicie przyjazne”). Zaprezentowane wyniki trudno uznać za potwierdzenie popularnej jeszcze niedawno opowieści o niezwykłym zbliżeniu obu narodów.
Badanie przeprowadzone przez Operational Sociology w dniach 10–18 czerwca 2026 roku objęło 2007 dorosłych Ukraińców zamieszkujących terytoria kontrolowane przez władze w Kijowie. Jego wyniki przedstawił podczas konferencji prasowej dyrektor ośrodka Denys Denysenko.
Zaledwie 2,4 proc. ankietowanych uznało stosunki polsko-ukraińskie za całkowicie przyjazne. Kolejne 16 proc. oceniło je jako przeważnie przyjazne. Natomiast aż 56 proc. respondentów stwierdziło, iż relacje obu państw w pewnych sprawach mają charakter przyjazny, w innych zaś wrogi. Pozostali oceniali je jako przeważnie lub całkowicie wrogie.
Trzeba oczywiście zaznaczyć, iż pytanie dotyczyło relacji między państwami, a nie osobistej sympatii każdego Ukraińca do Polaków. Nie zmienia to zasadniczej wymowy wyników: jednoznacznie przyjazny obraz stosunków z Polską podziela zdecydowana mniejszość respondentów.
Niechęć wobec Polaków
O ile czerwcowy sondaż pokazuje aktualny obraz stosunków polsko-ukraińskich w świadomości Ukraińców, o tyle wcześniejsze badanie Kijowskiego Międzynarodowego Instytutu Socjologii (KIIS) pozwala prześledzić zmianę nastawienia do samych Polaków.
2 kwietnia 2026 roku ukraińska agencja Interfax-Ukraina opublikowała materiał pod tytułem „Ukraińcy w 2025 roku pogorszyli stosunek do Polaków, Rosjan i Białorusinów”. Informacja opierała się na badaniu przeprowadzonym przez KIIS między 19 września a 5 października 2025 roku, na próbie 1008 dorosłych respondentów.
Badacze posłużyli się skalą dystansu społecznego Bogardusa. Mówiąc najprościej, sprawdzali, jak bliskie relacje z przedstawicielami poszczególnych narodowości gotowi są zaakceptować ankietowani. Czy zgodziliby się przyjąć ich do rodziny, uznać za przyjaciół, sąsiadów lub współpracowników, czy też woleliby zachować większy dystans? Wyniki okazały się szczególnie interesujące w odniesieniu do Polaków. W 2022 roku indeks dystansu społecznego wobec Polaków wynosił 3,0 punktu w siedmiostopniowej skali. W 2025 roku wzrósł do 4,1 punktu. Oznacza to pogorszenie wyniku o 1,1 punktu. Była to największa zmiana w kierunku zwiększenia dystansu spośród badanych grup narodowościowych i społecznych. Dla porównania dystans wobec Amerykanów i Kanadyjczyków wzrósł o 0,4 punktu, a wobec rosyjskojęzycznych Ukraińców o 0,7 punktu.
Co więcej, autorzy raportu KIIS sami przypominają, iż w latach 2022–2023 stosunek Ukraińców do Polaków należał do najbardziej pozytywnych. Było to związane przede wszystkim z rolą Polski jako jednego z najważniejszych państw wspierających Ukrainę po rozpoczęciu rosyjskiej inwazji. Trzy lata później sytuacja przedstawiała się już inaczej.
Od solidarności do narastającego dystansu
Autorzy raportu KIIS próbują również wyjaśnić przyczyny obserwowanego zjawiska. Wskazują przede wszystkim na napięcia w stosunkach dwustronnych, do których doszło w latach 2023–2024.Wśród wymienianych czynników znajdują się spory dotyczące eksportu ukraińskiego zboża, protesty polskich rolników i blokady graniczne. Zdaniem badaczy wydarzenia te, szeroko komentowane przez ukraińskie media, mogły kształtować u części społeczeństwa przekonanie, iż Polska nie traktuje Ukrainy sprawiedliwie.
Socjologowie wskazują również na spory historyczne, w tym kwestie związane ze zbrodnią wołyńską, oraz ostre wypowiedzi polityków obu państw. Widzimy zatem, iż Ukraińcy nie widza problemów po własnej stronie. Np. w sprawie Wołynia w ich postrzeganiu nie jest problemem samo sprawstwo, ale fakt, iż Polacy ośmielają się domagać sprawiedliwości.
Zasłużona wzajemność
Postawa strony ukraińskiej wywołuje konsekwencje w Polsce. 5 lutego 2026 roku CBOS opublikował komunikat nr 16/2026 „Stosunek Polaków do innych narodów”, przygotowany przez Jana Kujawskiego. Autorzy stwierdzili, iż trzeci rok z rzędu pogarsza się nastawienie Polaków do narodów, które wyraźnie zyskały w ich oczach bezpośrednio po rozpoczęciu wojny. Wśród nich wymieniono właśnie Ukraińców.
Jeszcze wyraźniej zmianę społecznych nastrojów pokazało badanie CBOS opublikowane 17 lipca 2026 roku. Komunikat nr 74/2026 „Polacy o ograniczeniu pomocy dla uchodźców z Ukrainy”, opracowany przez Beatę Roguską i Jonathana Scovila, przyniósł wyniki, które kilka lat wcześniej trudno byłoby sobie wyobrazić.
Po raz pierwszy w historii prowadzonych pomiarów przeciwnicy przyjmowania ukraińskich uchodźców stanowili większość respondentów. Przeciwko ich przyjmowaniu opowiedziało się 52 proc. badanych, podczas gdy poparcie wyraziło 42 proc.
Jednocześnie 54 proc. ankietowanych uznało pomoc udzielaną uchodźcom za zbyt dużą. Rok wcześniej, we wrześniu 2025 roku, podobną opinię prezentowało 50 proc. respondentów.
Dla porównania, bezpośrednio po rozpoczęciu rosyjskiej inwazji w 2022 roku aż 94 proc. Polaków popierało przyjmowanie ukraińskich uchodźców. Od niemal powszechnej aprobaty do przewagi przeciwników w ciągu czterech lat. Trudno o bardziej czytelny obraz zmiany nastrojów.
Polityczne deklaracje zderzają się z rzeczywistością
Zestawienie polskich i ukraińskich badań prowadzi do dość wyraźnego wniosku. Wyjątkowo pozytywne nastroje z pierwszego okresu wojny ustępują miejsca bardziej zróżnicowanym, a niejednokrotnie krytycznym ocenom. Nie znaczy to, iż oba społeczeństwa stały się sobie wrogie. Przynajmniej póki co Oznacza natomiast, iż pogorszenie wzajemnych ocen znajduje potwierdzenie w niezależnych badaniach przeprowadzonych po obu stronach granicy.
Na szczególną uwagę zasługuje tutaj rozbieżność między deklaracjami politycznymi a nastrojami obywateli. Oficjalna retoryka o wyjątkowym partnerstwie i historycznym pojednaniu nie wystarcza do usunięcia rzeczywistych konfliktów interesów, sporów gospodarczych czy odmiennych ocen wspólnej historii.
Politycy mogą mówić o przyjaźni tak długo, jak uznają to za stosowne. Mogą podpisywać kolejne deklaracje, organizować uroczystości i zapewniać o strategicznym znaczeniu wzajemnych stosunków. Nie zmienia to jednak faktu, iż społeczne podstawy tego partnerstwa wymagają czegoś więcej niż uroczystych przemówień.
Przyjaźni nie da się zadekretować. A rzeczywiste problemy między narodami nie znikają tylko dlatego, iż politycy uznali je za niewygodne.
ukraWyniki badań z lat 2022–2026 wskazują na pogarszający się stan społecznych relacji polsko-ukraińskich. Zarówno wzrost dystansu Ukraińców wobec Polaków, jak i spadek pozytywnych ocen Ukraińców w Polsce są zjawiskami udokumentowanymi. Można spierać się o ich przyczyny, znaczenie i sposoby przeciwdziałania. Coraz trudniej natomiast utrzymywać, iż ta kwestia w ogóle nie istnieje.
red
