Federal Aviation Administration (FAA) wznowiła w piątek 13 listopada odloty w całych Stanach Zjednoczonych po około pięciu godzinach ogólnokrajowej blokady. Awaria łączności dotknęła tysiące rejsów i potencjalnie ponad milion pasażerów. Administracja Donalda Trumpa wskazuje na przeciążenie przestarzałych systemów; cyberataku dotąd nie potwierdzono.
FAA otworzyła przestrzeń, ale chaos nie zniknął
Decyzja o wstrzymaniu odlotów zapadła w piątek po wystąpieniu zakłóceń łączności i okresowych luk w danych radarowych w centrach kontroli ruchu lotniczego. Samoloty znajdujące się już w powietrzu przez cały czas lądowały. Jak podała agencja Associated Press, ponad 3 tys. maszyn sprowadzono bezpiecznie, a w chwili wprowadzenia ograniczeń nad krajem znajdowało się około 3,5 tys. samolotów.
Federal Aviation Administration zniosła blokadę po około pięciu godzinach. Nie oznaczało to jednak natychmiastowego powrotu do normalnego rozkładu. Samoloty i załogi znalazły się poza planowanymi portami, a część przewoźników odwołała rejsy na resztę dnia. Co najmniej 827 lotów przekierowano: 670 wróciło na lotnisko startu, a 157 skierowano do innych portów. Według bilansu Associated Press skutki mogły objąć ponad milion pasażerów.
Nowa technologia przeciążyła stary system
Sekretarz transportu USA Sean Duffy powiedział podczas briefingu w Białym Domu, iż amerykański system kontroli ruchu lotniczego jest bardzo stary, w znacznej części analogowy i został przeciążony danymi. Sekretarz bezpieczeństwa krajowego Markwayne Mullin wskazał, iż wdrażanie nowego sprzętu oraz nowych rozwiązań obciążyło starszą infrastrukturę. Dokładna przyczyna awarii przez cały czas jest badana.
Władze nie znalazły śladów cyberataku. To ważne rozróżnienie. Brak wrogiego działania nie zmniejsza jednak powagi zdarzenia, bo państwo o globalnych ambicjach zostało zmuszone do zatrzymania większości odlotów z powodu zawodności własnego zaplecza technicznego. Duffy przyznał, iż nie może zagwarantować, iż podobna sytuacja się nie powtórzy.
Problem nie pojawił się bez ostrzeżenia. Rządowe Biuro Odpowiedzialności USA podało we wrześniu, iż spośród 138 systemów kontroli ruchu lotniczego FAA aż 51 uznano za niezdatne do długotrwałego utrzymania, a kolejne 54 za potencjalnie niezdatne. Oznacza to, iż ponad trzy czwarte kluczowych systemów wymaga pilnej uwagi. W 2023 roku awaria systemu NOTAM także doprowadziła do ogólnokrajowego zatrzymania odlotów.
Lekcja o suwerenności infrastrukturalnej
Stawką nie jest wygoda podróżnych. Lotnictwo cywilne przewozi ludzi, towary, pocztę i elementy łańcuchów dostaw. Kiedy centralny system łączności przestaje działać, skutki przechodzą z lotnisk do gospodarki i bezpieczeństwa państwa. Modernizacja nie może polegać na dokładaniu nowej warstwy do starego rdzenia bez odporności, rezerw i sprawdzonych procedur awaryjnych.
To także lekcja dla Polski. Nasze państwo powinno traktować systemy kierowania ruchem lotniczym, energetykę, łączność i kolej jako infrastrukturę suwerenności, a nie pole do księgowych oszczędności. Spór o kontrolę nad polskim niebem ma również wymiar gospodarczy, co pokazuje walka PAŻP o miliardowe zamówienia dla krajowego systemu lotniczego. Kompetencje, sprzęt i zdolność działania w kryzysie muszą pozostać pod realną kontrolą państwa.
Odporność cyfrowa wymaga też kanałów komunikacji między mocarstwami. USA i Chiny zapowiedziały wzajemne alarmowanie o poważnych kryzysach związanych ze sztuczną inteligencją, ale żaden mechanizm dyplomatyczny nie zastąpi sprawnej infrastruktury wewnętrznej. Najpierw państwo musi panować nad własnymi systemami.
Amerykanie zatrzymali odloty z ostrożności i dzięki temu nie doszło do katastrofy. To była adekwatna decyzja operacyjna, ale zarazem brutalna diagnoza zaniedbań. Państwo jest tak silne, jak jego zdolność do utrzymania podstawowych usług wtedy, gdy zwykły dzień nagle staje się próbą całego systemu.
Źródła: Associated Press, U.S. Government Accountability Office
